Intercyza u notariusza – co to jest?
Intercyza to potoczne określenie umowy majątkowej małżeńskiej. Pozwala małżonkom albo przyszłym małżonkom ustalić inne zasady dotyczące ich majątku niż te, które wynikają z ustawowej wspólności majątkowej.
Najczęściej intercyza kojarzona jest z ustanowieniem rozdzielności majątkowej, ale nie jest to jedyna możliwość. Zgodnie z art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mogą w umowie majątkowej:
- rozszerzyć wspólność majątkową,
- ograniczyć wspólność majątkową,
- ustanowić rozdzielność majątkową,
- ustanowić rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.
Umowa może zostać zawarta zarówno przed ślubem, jak i już w czasie trwania małżeństwa. Prawo wymaga przy tym formy aktu notarialnego. Oznacza to, że samodzielnie sporządzona umowa pisemna nie wystarczy do skutecznego ustanowienia umownego ustroju majątkowego.
Intercyzę można później zmienić albo rozwiązać. Jeżeli zostanie rozwiązana podczas trwania małżeństwa, co do zasady między małżonkami powstaje ponownie wspólność ustawowa, chyba że postanowią inaczej.
Na czym polega intercyza?
Skutek intercyzy zależy przede wszystkim od tego, jaki rodzaj ustroju majątkowego wybiorą małżonkowie.
W przypadku najczęściej spotykanej rozdzielności majątkowej każdy z małżonków posiada własny majątek i samodzielnie nim zarządza. Po ustanowieniu rozdzielności rzeczy, prawa i środki nabywane przez jednego małżonka nie stają się automatycznie składnikami majątku wspólnego.
Warto jednak odróżnić dwie sytuacje.
Jeżeli intercyza zostaje zawarta przed ślubem, ustawowa wspólność majątkowa w ogóle nie powstaje, jeżeli małżonkowie ustanowili rozdzielność.
Jeżeli natomiast rozdzielność zostaje ustanowiona już w trakcie małżeństwa, wspólność majątkowa ustaje od momentu wynikającego z zawartej umowy. Majątek, który wcześniej był wspólny, nie zostaje jednak przez samą intercyzę automatycznie podzielony pomiędzy małżonków.
To ważne rozróżnienie: intercyza i podział majątku to dwie różne czynności.
Przykładowo, jeżeli małżonkowie są wspólnie właścicielami mieszkania i ustanowią rozdzielność majątkową, samo podpisanie intercyzy nie oznacza, że mieszkanie od tej chwili należy wyłącznie do jednego z nich. Jeżeli chcą dokonać takiego rozliczenia, konieczna jest dodatkowa umowa o podział majątku wspólnego albo odpowiednie postępowanie sądowe.
Intercyza może także rozszerzać wspólność majątkową, np. w określonych przypadkach na nieruchomość należącą wcześniej do majątku osobistego jednego małżonka. Nie każdy składnik majątku może jednak zostać objęty rozszerzoną wspólnością – ograniczenia w tym zakresie wynikają z art. 49 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Kiedy najczęściej dokonuje się intercyzy?
Intercyza jest często zawierana przed ślubem, gdy przyszli małżonkowie chcą od początku zachować odrębność swoich majątków.
W trakcie małżeństwa rozdzielność majątkowa bywa ustanawiana m.in. wtedy, gdy:
- jedno z małżonków prowadzi działalność gospodarczą,
- małżonkowie chcą samodzielnie zarządzać swoimi dochodami i nabywanym majątkiem,
- jedno z małżonków posiada znaczny majątek osobisty,
- sytuacja zawodowa lub finansowa małżonków uległa zmianie,
- małżonkowie planują inwestycje lub zakup nieruchomości i chcą precyzyjnie określić zasady własności,
- dotychczasowy ustrój majątkowy przestał odpowiadać ich sytuacji rodzinnej lub gospodarczej.
Intercyza może być również zawarta w przeciwnym celu – po to, aby rozszerzyć wspólność majątkową na określone składniki należące wcześniej do jednego z małżonków.
Nie należy natomiast traktować intercyzy jako sposobu na automatyczne usunięcie odpowiedzialności za wszystkie istniejące już zobowiązania. W stosunku do osób trzecich znaczenie może mieć również to, czy wiedziały one o zawarciu umowy oraz o rodzaju ustroju majątkowego małżonków. Wynika to z art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Jak przebiega intercyza u notariusza?
Przed sporządzeniem aktu należy przede wszystkim ustalić, jaki ustrój majątkowy ma obowiązywać pomiędzy małżonkami. Samo stwierdzenie, że strony chcą „intercyzę”, nie jest jeszcze wystarczające, ponieważ umowa może przewidywać rozdzielność, rozdzielność z wyrównaniem dorobków albo odpowiednią zmianę zakresu wspólności.
Po przekazaniu dokumentów i potrzebnych informacji kancelaria przygotowuje projekt aktu.
Podczas czynności notariusz sprawdza tożsamość stron, ich stan cywilny, dotychczasowy ustrój majątkowy oraz – jeżeli jest to potrzebne – wcześniejsze umowy majątkowe i dokumenty dotyczące konkretnych składników majątku.
Notariusz wyjaśnia również stronom skutki wybranego rozwiązania i czuwa nad tym, aby treść czynności była zgodna z prawem oraz odpowiadała woli małżonków.
Akt notarialny jest następnie odczytywany, przyjmowany i podpisywany przez strony. Prawo o notariacie wymaga, aby akt zawierał m.in. stwierdzenie, że został odczytany, przyjęty i podpisany.
Po podpisaniu strony mogą otrzymać wypisy aktu notarialnego.
W przypadku zwykłego ustanowienia rozdzielności majątkowej najczęściej nie jest potrzebne żadne dodatkowe postępowanie sądowe. Jeżeli jednak umowa powoduje zmianę prawa ujawnionego w księdze wieczystej, np. w związku z rozszerzeniem wspólności na nieruchomość, notariusz składa odpowiedni wniosek do sądu wieczystoksięgowego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.
Jakie dokumenty są potrzebne do intercyzy?
Zakres dokumentów zależy przede wszystkim od tego, czy umowa jest zawierana przed czy po ślubie oraz czy dotyczy konkretnych składników majątku, np. nieruchomości.
| Dokument / informacja | Kto przygotowuje | Kiedy jest potrzebny |
|---|---|---|
| Ważny dowód osobisty lub paszport | Każda ze stron | Zawsze |
| Dane osobowe, w tym PESEL, adres zamieszkania i dane dotyczące stanu cywilnego | Każda ze stron | Zawsze |
| Dane dotyczące zawarcia małżeństwa, a jeżeli kancelaria tego wymaga – odpis aktu małżeństwa | Małżonkowie | Gdy intercyza zawierana jest po ślubie |
| Informacja o planowanym rodzaju ustroju majątkowego | Oboje małżonkowie lub przyszli małżonkowie | Zawsze |
| Wypis wcześniejszej umowy majątkowej małżeńskiej | Małżonkowie | Jeżeli wcześniej zawierali intercyzę |
| Wypis pełnomocnictwa w odpowiedniej formie | Pełnomocnik / mocodawca | Jeżeli strona ma być reprezentowana przez pełnomocnika |
| Numer księgi wieczystej | Małżonek będący właścicielem nieruchomości | Jeżeli umowa ma wpływać na stan prawny konkretnej nieruchomości |
| Dokument stanowiący podstawę nabycia nieruchomości, np. akt notarialny, postanowienie sądu lub akt poświadczenia dziedziczenia | Właściciel nieruchomości | Jeżeli umowa obejmuje konkretną nieruchomość |
| Dokumenty ewidencyjne dotyczące nieruchomości | Właściciel nieruchomości | Jeżeli są potrzebne do planowanego wpisu w księdze wieczystej |
| Dokumenty dotyczące spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu | Osoba, której przysługuje prawo | Jeżeli umowa ma obejmować takie prawo |
Przy standardowej intercyzie ustanawiającej rozdzielność majątkową zazwyczaj nie trzeba przygotowywać dokumentacji dotyczącej całego majątku małżonków. Nie jest konieczne sporządzanie listy wszystkich rachunków bankowych, samochodów czy ruchomości tylko po to, aby ustanowić rozdzielność.
Więcej dokumentów może być potrzebnych wtedy, gdy umowa ma jednocześnie wpływać na stan prawny konkretnej nieruchomości albo prawa ujawnionego w księdze wieczystej.
Warto dlatego przed wizytą przekazać kancelarii informację nie tylko o tym, że strony chcą zawrzeć intercyzę, lecz również jaki ma być jej zakres.
Ile kosztuje intercyza u notariusza?
Cena intercyzy zależy przede wszystkim od rodzaju czynności, liczby potrzebnych wypisów oraz tego, czy konieczne jest dokonanie dodatkowych czynności, np. złożenie wniosku do księgi wieczystej.
Taksa notarialna za intercyzę
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej przewiduje dla umowy majątkowej małżeńskiej szczególną stawkę.
Maksymalna taksa notarialna za sporządzenie umowy majątkowej małżeńskiej wynosi 400 zł netto.
Do wynagrodzenia notariusza doliczany jest VAT według obowiązującej stawki 23%.
Przy maksymalnej taksie daje to:
400 zł + 92 zł VAT = 492 zł brutto.
Jest to stawka maksymalna. Wynagrodzenie ustalone przez konkretną kancelarię może być niższe.
Co istotne, przy samej intercyzie wysokość taksy nie jest uzależniona od wartości majątku małżonków. Małżeńska umowa majątkowa ma własną stawkę maksymalną określoną w § 8 pkt 2 rozporządzenia.
Wypisy aktu notarialnego
Do ceny czynności należy doliczyć koszt wypisów aktu.
Maksymalna stawka wynosi 6 zł netto za każdą rozpoczętą stronę wypisu. Do tej kwoty doliczany jest VAT.
Łączna kwota zależy więc od liczby stron dokumentu oraz liczby wydawanych wypisów.
PCC i inne podatki
Sama umowa majątkowa małżeńska nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC).
Obecnie obowiązujący art. 1 ustawy o PCC zawiera zamknięty katalog czynności podlegających temu podatkowi, a umowa majątkowa małżeńska nie znajduje się w tym katalogu. W aktualnym tekście ustawy dawny art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. g, który historycznie dotyczył takich umów, jest uchylony.
Dlatego przy standardowej intercyzie:
PCC: 0 zł.
Samo ustanowienie rozdzielności majątkowej nie jest również darowizną, dlatego nie powoduje powstania podatku od spadków i darowizn.
Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy razem z intercyzą dokonywana jest dodatkowa, odrębna czynność prawna, np. darowizna, odpłatny podział majątku czy ustanowienie hipoteki. Wtedy jej skutki podatkowe ocenia się osobno.
Opłata sądowa za księgę wieczystą
Przy typowej intercyzie ustanawiającej rozdzielność majątkową opłata sądowa zwykle nie występuje.
Może pojawić się natomiast wtedy, gdy umowa powoduje konieczność zmiany wpisu prawa własności lub innego prawa w księdze wieczystej.
Podstawowa opłata od wniosku o wpis własności w księdze wieczystej wynosi 200 zł. Od wniosku o wpis udziału pobierana jest odpowiednia część tej opłaty, nie mniej jednak niż 100 zł.
Jeżeli konieczne jest założenie nowej księgi wieczystej, opłata za jej założenie wynosi 100 zł i może wystąpić dodatkowo obok opłaty za wpis prawa.
Jeżeli akt wymaga złożenia przez notariusza wniosku wieczystoksięgowego, za tę dodatkową czynność wynagrodzenie może wynosić maksymalnie 200 zł netto plus VAT. Podstawę stanowi § 16 rozporządzenia dotyczący czynności niewymienionych w innych przepisach; możliwość pobierania odrębnego wynagrodzenia za wniosek wieczystoksięgowy została również potwierdzona w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Przykładowe koszty intercyzy
Poniższe kwoty są orientacyjne. Przyjęto maksymalną taksę notarialną i przykładową liczbę stron wypisów.
| Przykład | Taksa | Wypisy | Inne opłaty | Łączny orientacyjny koszt |
|---|---|---|---|---|
| Intercyza przed ślubem – rozdzielność, akt 4 strony, 2 wypisy | 492 zł brutto | 59,04 zł brutto | brak PCC i opłat sądowych | 551,04 zł |
| Rozdzielność majątkowa po ślubie – akt 5 stron, 2 wypisy | 492 zł brutto | 73,80 zł brutto | brak PCC i opłat sądowych | 565,80 zł |
| Rozszerzenie wspólności wymagające wpisu własności do KW – akt 6 stron, 2 wypisy | 492 zł brutto | 147,60 zł brutto | do 246 zł brutto za wniosek KW + przykładowo 200 zł opłaty sądowej | do ok. 1 085,60 zł |
W trzecim przykładzie ostateczna kwota zależy od rodzaju wpisu w księdze wieczystej. Dlatego przy umowie obejmującej nieruchomość dokładny koszt powinien zostać obliczony po sprawdzeniu księgi wieczystej i treści planowanej czynności.
Co warto wiedzieć przed wizytą u notariusza przy intercyzie?
Przede wszystkim warto wcześniej ustalić, jaki efekt ma zostać osiągnięty. Rozdzielność majątkowa, rozszerzenie wspólności i rozdzielność z wyrównaniem dorobków wywołują różne skutki prawne.
Warto również pamiętać o kilku praktycznych zasadach.
Intercyza nie dzieli automatycznie dotychczasowego majątku wspólnego. Jeżeli rozdzielność zostaje ustanowiona już podczas małżeństwa, do podziału zgromadzonego wcześniej majątku potrzebna jest odrębna czynność.
Umowna rozdzielność majątkowa nie działa wstecz. Jeżeli małżonkowie podpiszą intercyzę dzisiaj, nie mogą w akcie notarialnym dowolnie ustalić, że rozdzielność obowiązywała już kilka lat wcześniej. W określonych przypadkach ustanowienie rozdzielności z wcześniejszą datą może nastąpić na podstawie orzeczenia sądu, a nie zwykłej umowy zawartej przed notariuszem.
Intercyza nie powoduje rozwodu ani separacji. Zmienia wyłącznie stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami.
Rozdzielność nie wyłącza dziedziczenia między małżonkami. Małżonkowie nadal pozostają małżonkami również z punktu widzenia prawa spadkowego. Intercyza wpływa jednak na to, co należy do majątku każdego z nich, a w konsekwencji co może później wejść w skład spadku.
Rozdzielność może mieć znaczenie podatkowe przy rozliczeniu PIT. Preferencyjne wspólne opodatkowanie dochodów przysługuje małżonkom spełniającym warunek pozostawania we wspólności majątkowej w okresie wymaganym przez ustawę. Ministerstwo Finansów wskazuje wprost, że małżonkowie pozostający w rozdzielności majątkowej nie mogą skorzystać ze wspólnego rozliczenia na zasadach przewidzianych dla małżonków pozostających we wspólności.
Intercyza nie zawsze zabezpiecza przed każdym długiem współmałżonka. Znaczenie ma m.in. moment powstania zobowiązania, jego charakter oraz wiedza wierzyciela o zawarciu i rodzaju umowy majątkowej. Zgodnie z art. 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek może powoływać się wobec innych osób na umowę majątkową, gdy jej zawarcie i rodzaj były tym osobom wiadome.
Intercyzę można później zmienić. Jeżeli sytuacja małżonków się zmieni, mogą zawrzeć kolejną umowę majątkową i wprowadzić inny ustrój albo rozwiązać dotychczasową umowę. Także taka zmiana wymaga odpowiedniej formy notarialnej.
Przed umówieniem wizyty warto więc przekazać kancelarii informację, czy intercyza ma zostać zawarta przed czy po ślubie, jaki ustrój majątkowy strony chcą ustanowić oraz czy umowa ma obejmować konkretną nieruchomość lub inne prawo wymagające dodatkowej analizy dokumentów.